Radiowóz na bazie samochodu osobowego w kolorze ciemnozielonym z zamontowaną na dachu podświetlaną tablicą z napisem "Inspekcja Celna" oraz takim samym napisem umieszczonym po obu stronach pojazdu na tle poziomego pasa odblaskowego w kolorze żółtym, a przy nim funkcjonariusze w ciemnozielonych mundurach, swetrach, kurtkach, płaszczach noszonych do czarnych spodni lub w czarnych kombinezonach, albo czarnych bluzach ze spodniami, do tego nakrycie głowy z godłem państwowym oraz stosowne dystynkcje oznaczające stopień służbowy.

Zapewne niewielu kierowców spotkało na swojej drodze opisaną powyżej formację mundurową, a jeszcze mniej liczna jest grupa tych, którzy zostali zatrzymani do kontroli przez funkcjonariuszy Inspekcji Celnej, bo o nich w tym wydaniu "TransInfo" będzie mowa. Częściej zdarzało się spotkać na drogach funkcjonariuszy IC (nie mylić z celnikami działającymi jedynie w obrębie przejścia granicznego) podczas wspólnych działań z policją. Niemniej należy liczyć się z tym, że policjanci celni (jak zwykło się nazywać ich odpowiedników z innych krajów) mogą prowadzić czynności kontrolne na drogach, na obszarze całego kraju występując samodzielnie. Inspekcja Celna jest służbą posiadającą uprawnienia m.in. do legitymowania osób oraz zatrzymywania i kontroli pojazdów, chociaż z posiadanych informacji wynika, że dotychczas z nich samodzielnie nie korzystała. O uprawnieniach takich kierowca nie znajdzie ani słowa zarówno w kodeksie drogowym, jak i w przepisach wykonawczych tego kodeksu.

Wynikają one bowiem z ustawy z 6 czerwca 1997 r. o Inspekcji Celnej (Dz.U. nr 71, poz. 449 z późniejszymi zmianami), bowiem art. 7, ust. 1, pkt 4 nadaje prawo funkcjonariuszom Inspekcji Celnej do: "zatrzymywania pojazdów i innych środków przewozowych w celu przeprowadzenia rewizji przewożonych towarów lub do kontroli dokumentów przewozowych tych towarów w razie uzyskania informacji wskazujących na możliwość wprowadzenia tych towarów na polski obszar celny z naruszeniem przepisów prawa".

Z treści przytoczonego przepisu wynika jednoznacznie, iż Inspekcja Celna może zatrzymać pojazd do kontroli tylko wówczas, gdy wejdzie w posiadanie wiarygodnej informacji, że przewożony jest nim towar, który pochodzi z przemytu bądź przy jego wwozie do Polski naruszono obowiązujące przepisy.

Zapis tego artykułu określa również zakres, w jakim mogą dokonywać kontroli funkcjonariusze Inspekcji Celnej, a mianowicie może ona dotyczyć towaru i dokumentów z nim związanych. Funkcjonariusz Inspekcji Celnej nie może zatem badać np. stanu technicznego pojazdu, sprawności tachografu czy też przestrzegania przez kierowcę przepisów ruchu drogowego.

Szczegółowy tryb legitymowania osób, zatrzymywania pojazdów i innych środków przewozowych przez funkcjonariuszy Inspekcji Celnej reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 1998 r. (Dz.U. nr 89, poz. 565). Z treści tego rozporządzenia wynika, że zatrzymanie pojazdu do kontroli powinno być przeprowadzone przez co najmniej dwóch umundurowanych funkcjonariuszy Inspekcji Celnej, którzy przed przystąpieniem do legitymowania powinni podać swoje imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe i okazać znak identyfikacyjny oraz legitymację służbową w taki sposób, by osoba legitymowana mogła odczytać i zanotować dane tych funkcjonariuszy. Należy również pamiętać o tym, że omawiane rozporządzenie zobowiązuje funkcjonariuszy Inspekcji Celnej do podania osobie legitymowanej podstawy prawnej i przyczyny legitymowania.

Umundurowanie funkcjonariusza IC w zależności od pory roku składa się z ciemnozielonego munduru, swetra, kurtki, płaszcza noszonych do czarnych spodni lub z czarnego kombinezonu, albo z czarnej bluzy ze spodniami, do tego nakrycie głowy z godłem państwowym oraz stosowne dystynkcje oznaczające stopień służbowy. Zarówno wzory umundurowania, jak i wzór legitymacji służbowej funkcjonariusza Inspekcji Celnej i znaku identyfikacyjnego oraz sposób oznakowania pojazdów służbowych zostały określone w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 kwietnia 1998 r. (Dz.U. nr 61, poz. 390).

Należy dodać, że do zatrzymania pojazdów przez Inspekcję Celną stosuje się odpowiednio zasady określone w ustawie z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602). Wynika z tego, że funkcjonariusz IC powinien stosować te same zasady i sposoby zatrzymywania pojazdów do kontroli, co funkcjonariusz policji. Należy przez to rozumieć np. odpowiednie podanie sygnału do zatrzymania tarczą lub latarką ze światłem czerwonym, właściwy dobór miejsca do kontroli itp.

Ze wszystkich czynności związanych z zatrzymaniem pojazdu, legitymowaniem osób i badaniem dokumentów oraz rewizji towaru wymagane jest sporządzenie protokołu, którego jeden egzemplarz powinien otrzymać kierujący pojazdem lub dysponent pojazdu. Do obowiązków kontrolujących należy odczytanie treści tak sporządzonego protokołu właścicielowi lub dysponentowi pojazdu, a w razie konieczności i innym osobom uczestniczącym w zatrzymaniu pojazdu, które powinny ten protokół podpisać. Brak podpisu którejkolwiek z tych osób winien być omówiony w protokole.

Na zakończenie kilka praktycznych porad dla tych, którzy wożą towar "pod plombą", bo trudno sobie wyobrazić kontrolę towaru bez jej naruszania. Powinni oni wiedzieć, że funkcjonariusze Inspekcji Celnej mają uprawnienia do zdjęcia zamknięć celnych i po dokonaniu kontroli towaru nałożenia w tym samym miejscu nowych. Należy przestrzec, że w sytuacji stwierdzenia przez Inspekcję Celną naruszeń zamknięć celnych, funkcjonariusze zobowiązani są do utrwalenia tych śladów i zabezpieczenia naruszonych zamknięć do dalszego postępowania karno-skarbowego.

Do ponownego plombowania zostaną zastosowane plomby ołowiane o średnicy 10 mm. Na przedniej stronie plomby zostanie odciśnięte godło państwowe, a na odwrocie litery "IC" oraz numer identyfikacyjny plombownicy. Powyższe czynności winny znaleźć odzwierciedlenie w omawianym wyżej protokole w formie adnotacji dotyczącej zdjęcia zamknięć celnych oraz o ilości, rodzaju i danych identyfikacyjnych ponownie umieszczonych zamknięć celnych o ewentualnym pobraniu zakwestionowanych towarów za pokwitowaniem.

Jeżeli zdarzy się sytuacja, w której ponowne umieszczenie zamknięć celnych z jakichś przyczyn nie będzie możliwe, wówczas funkcjonariusze Inspekcji Celnej będą konwojowali zatrzymany pojazd do najbliższego urzędu celnego lub uzgodnionego z właściwym urzędem celnym miejsca.

autor: Sylwester Ropielewski